کیست درموئید تخمدان در بارداری یکی از یافته هایی است که ممکن است در سونوگرافی های دوران بارداری به صورت اتفاقی دیده شود. این کسیت معمولا نگرانی های قابل توجهی برای مادر ایجاد می کند. توده مورد بحث، به عنوان یکی از شایع ترین انواع تومور خوش خیم تخمدان شناخته می شود. معمولا رشد آهسته ای دارد، اما در شرایط خاص بارداری می تواند با عوارضی همراه شود که نیازمند بررسی تخصصی است.
کیست درموئید تخمدان در بارداری از نظر ماهیت با بسیاری از کیست های عملکردی تخمدان متفاوت است؛ زیرا برخلاف کیست های وابسته به چرخه قاعدگی، این ضایعه از نوع تراتوم بالغ است. در نتیجه، حاوی بافت هایی مانند مو، چربی یا حتی دندان خواهد بود. همین ویژگی ساختاری سبب می شود که رفتار آن در دوران بارداری اهمیت بالینی ویژه ای پیدا کند.
در این مقاله از سایت دکتر دانش پژوه، با رویکردی علمی و کاربردی، به بررسی جامع این موضوع می پردازیم. تا انتهای این مطلب با ما همراه باشید.
کیست درموئید تخمدان در بارداری چیست؟
کیست درموئید اواریان در بارداری نوعی تومور خوش خیم تخمدان است که از سلول های زایای اولیه منشا می گیرد. این کیست در طب پزشکی با عنوان «تراتوم بالغ» شناخته می شود. ضایعه مذکور معمولا رشد آهسته ای دارد و ممکن است سال ها بدون علامت باقی بماند؛ اما در دوران بارداری به دلیل تغییرات هورمونی و فیزیولوژیک بدن، اهمیت بالینی بیشتری پیدا می کند.
کیست درموئید اواریان در بارداری برخلاف بسیاری از کیست های عملکردی، خود به خود جذب نمی شود و اغلب ساختاری پیچیده دارد. این کیست ممکن است شامل بافت های متنوعی از جمله چربی، استخوان، دندان یا مو باشد. چنین کیستی در تصویربرداری سونوگرافیک الگوی خاصی ایجاد خواهد کرد. همین ویژگی ها موجب می شود که تشخیص آن نسبتا دقیق و قابل اعتماد باشد.
تومور درموئید تخمدان در بارداری در اغلب اوقات خوش خیم است و احتمال بدخیمی در آن کمتر از ۲ درصد گزارش شده است. اندازه کیست، سرعت رشد و بروز عوارضی مانند پیچ خوردگی تخمدان یا پارگی کیست تخمدان می تواند بر تصمیم گیری درمانی تاثیر بگذارد. بنابراین، شناخت ماهیت این ضایعه برای مدیریت ایمن بارداری ضروری است.
تشخیص کیست درموئید تخمدان در بارداری
تشخیص کیست درموئید تخمدان در بارداری اغلب به صورت اتفاقی و در جریان سونوگرافی های روتین بارداری انجام می شود. بسیاری از زنان باردار هیچ علامتی ندارند. تنها در بررسی های تصویربرداری مشخص می شود که یک کیست تخمدان با ویژگی های خاص در یکی از تخمدان ها وجود دارد. ظاهر ناهمگون، وجود سایه های صوتی و اجزای چرب از جمله یافته هایی هستند که تشخیص کیست درموئید را به قطعیت می رساند.
در برخی موارد، برای تایید تشخیص کیست درموئید از سونوگرافی ترانس واژینال یا سونوگرافی شکمی با وضوح بالا استفاده می شود. در شرایط خاص و در صورت ابهام تشخیصی، تصویربرداری MRI بدون ماده حاجب نیز می تواند به تشخیص دقیق نوع کیست کمک کند؛ زیرا این روش برای جنین بی خطر تلقی می شود.
مراحل تشخیص کیست درموئید اواریان در بارداری شامل موارد زیر است:
- بررسی دقیق سونوگرافی بارداری و ارزیابی اندازه کیست درموئید
- بررسی علائم بالینی مانند درد لگن یا درد شکم در بارداری
- پیگیری های دوره ای برای ارزیابی رشد کیست در بارداری
علائم کیست درموئید تخمدان در بارداری
علائم کیست درموئید تخمدان در بارداری در بسیاری از موارد خفیف یا حتی غایب است؛ به گونه ای که بیمار هیچ نشانه مشخصی را تجربه نمی کند. با این حال، در صورت افزایش اندازه کیست یا بروز عوارض، ممکن است نشانه هایی ظاهر شود که نیازمند بررسی فوری پزشکی است. برخی از این علائم می توانند با نشانه های طبیعی بارداری اشتباه گرفته شوند؛ در نتیجه، توجه دقیق به آن ها اهمیت بالینی بالایی دارد.
علائم احتمالی تومور درموئید تخمدان در بارداری شامل موارد زیر است:
- درد یک طرفه لگن یا شکم
- احساس فشار یا سنگینی در ناحیه تحتانی شکم
- تهوع و استفراغ غیرقابل توجیه با بارداری طبیعی
در صورت پیچ خوردگی یا پارگی کیست تخمدان علائم زیر ظاهر می شوند:
- تشدید ناگهانی درد
- تهوع
- استفراغ
- حساسیت شکمی
در چنین شرایطی باید فورا به پزشک مراجعه کرد.
عوامل ایجاد کیست درموئید تخمدان در بارداری
کیست درموئید تخمدان در بارداری برخلاف بسیاری از کیست های وابسته به چرخه هورمونی، منشا مادرزادی دارد. این کیست از بقایای سلول های زایای اولیه تشکیل می شود. این ضایعه معمولا سال ها قبل از بارداری ایجاد شده است؛ اما ممکن است تنها در دوران بارداری و در جریان سونوگرافی های روتین شناسایی شود. بنابراین، بارداری عامل ایجاد این کیست نیست، بلکه شرایط تشخیصی آن را آشکار می سازد.
کیست درموئید اواریان در بارداری به دلیل ماهیت تراتوم بالغ، می تواند حاوی بافت هایی از سه لایه جنینی باشد. این ویژگی سبب می شود که این کیست برخلاف کیست های عملکردی، رفتار پایدارتری داشته باشد. در نتیجه، کمتر دچار جذب خود به خود شود. تغییرات هورمونی بارداری ممکن است موجب افزایش مختصر اندازه کیست شود، اما نقش مستقیمی در ایجاد آن ندارد.
عوامل مرتبط با تشکیل تومور درموئید تخمدان در بارداری عبارتند از:
- اختلالات تمایز سلول های زایا در دوران جنینی
- سابقه شخصی یا خانوادگی کیست های تخمدان
- کشف تصادفی در سونوگرافی بارداری بدون وجود علامت قبلی
تاثیر کیست درموئید تخمدان در بارداری بر جنین
تاثیر کیست درموئید اواریان در بارداری بر جنین در اغلب موارد ناچیز است. این کیست به طور مستقیم رشد یا تکامل جنین را مختل نمی کند. از آنجا که این ضایعه معمولا خوشخیم و محدود به تخمدان مادر است، در بیشتر بارداریها بدون ایجاد عارضه جدی ادامه می یابد. در این شرایط تنها نیازمند پایش منظم پزشکی است. در تجربه بالینی، بسیاری از این کیستها تا پایان بارداری بدون عارضه باقی میمانند.
در شرایطی ممکن است کیست درموئید اواریان در بارداری به اندازه های بزرگ برسد یا دچار عوارضی مانند پیچخوردگی تخمدان یا پارگی شود. لذا ممکن است سلامت مادر تحت تاثیر قرار گیرد و به طور غیرمستقیم بر سلامت جنین نیز اثر بگذارد. درد شدید، عفونت یا نیاز به مداخله جراحی در این شرایط می تواند خطر زایمان زودرس یا استرس جنینی را افزایش دهد.
ملاحظات مرتبط با تاثیر تومور درموئید تخمدان در بارداری بر جنین شامل موارد زیر است:
- احتمال ناچیز تاثیر مستقیم بر رشد جنین
- افزایش خطر زایمان زودرس در صورت بروز عوارض حاد
- ضرورت انتخاب زمان مناسب جراحی برای حفظ ایمنی مادر و جنین
تاثیر کیست درموئید تخمدان در بارداری بر زایمان
تاثیر کیست درموئید اواریان در بارداری بر زایمان به عوامل متعددی وابسته است. اندازه کیست، محل قرارگیری آن و وجود یا عدم وجود عوارض، از جمله این عوامل هستند. در بسیاری از موارد، این کیست ها کوچک هستند و مانعی برای زایمان طبیعی ایجاد نمی کنند؛ به ویژه اگر در قسمت های بالایی لگن قرار داشته باشند و مسیر خروج جنین را مسدود نکنند.
با این حال، در صورتی که کیست درموئید اواریان در بارداری به اندازه های بزرگ برسد و در ناحیه لگن ثابت شود، خطرناک است؛ چرا که ممکن است مسیر زایمان طبیعی را محدود کرده و نیاز به انجام سزارین را افزایش دهد. همچنین، خطر پیچ خوردگی تخمدان در اواخر بارداری یا حین زایمان وجود دارد. این موضوع می تواند تصمیم گیری درباره نوع زایمان را تحت تاثیر قرار دهد.
پیشگیری از کیست درموئید تخمدان در بارداری
پیشگیری از کیست درموئید اواریان در بارداری به دلیل ماهیت مادرزادی این ضایعه، به طور قطعی امکان پذیر نیست. این کیست ها اغلب سال ها پیش از بارداری شکل گرفته اند. با این حال، تشخیص زودهنگام و پایش منظم می تواند نقش موثری در پیشگیری از عوارض احتمالی آن ها ایفا کند.
زنانی که سابقه کیست تخمدان یا ناباروری دارند، بهتر است پیش از اقدام به بارداری تحت ارزیابی دقیق سونوگرافیک قرار گیرند. سپس در صورت وجود کیست درموئید اواریان، برنامه ریزی درمانی مناسب انجام شود. این رویکرد می تواند احتمال بروز پیچ خوردگی تخمدان یا نیاز به جراحی در دوران بارداری را کاهش دهد.
درمان کیست درموئید تخمدان در بارداری
درمان دقیق کیست درموئید تخمدان در بارداری به اندازه کیست، وجود علائم، سرعت رشد آن و احتمال بروز عوارض بستگی دارد. در بسیاری از موارد، اگر کیست کوچک باشد و علامتی ایجاد نکند، رویکرد درمان محافظه کارانه پیگیری می شود. یعنی به پایش منظم و معاینه دوره ای اکتفا می شود. این رویکرد به ویژه در سه ماهه اول بارداری ترجیح داده می شود تا از مداخلات غیر ضروری اجتناب گردد.
جراحی کیست تخمدان زمانی ضروری می شود که:
- کیست درموئید تخمدان در بارداری بزرگ باشد
- به سرعت رشد کند
- علائمی مانند درد شدید، پیچخوردگی تخمدان یا پارگی کیست تخمدان ایجاد کند
زمان مناسب جراحی معمولا سه ماهه دوم بارداری است؛ زیرا در این دوره خطر سقط جنین و زایمان زودرس کمتر بوده و بیهوشی در بارداری ایمن تر تلقی می شود. در بسیاری از موارد، لاپاراسکوپی به عنوان روش کم تهاجمی انتخاب می شود.
- اصول درمان تومور درموئید تخمدان در بارداری شامل موارد زیر است:
- انتخاب درمان محافظه کارانه در موارد بدون علامت
- انجام جراحی در سه ماهه دوم در صورت وجود اندیکاسیون پزشکی
- حفظ حداکثری بافت سالم تخمدان برای پیشگیری از ناباروری آینده
- پیگیری پزشکی منظم پس از درمان تا پایان بارداری
سخن آخر
کیست درموئید تخمدان در بارداری می تواند برای مادر نگرانی آفرین باشد؛ اما در اغلب موارد یک تومور خوش خیم با سیر بالینی قابل کنترل محسوب می شود. تشخیص دقیق، پایش منظم و انتخاب صحیح میان روش های درمان مهم است. برای این منظور می توانید به کلینیک دانش پژوه مراجعه نمایید.