کیست درموئید یکی از شایع ترین توده های مادرزادی خوش خیم است که می تواند در نواحی مختلف بدن شکل بگیرد. این کیست ها که با نام درمویید سیست نیز شناخته می شوند، از باقی مانده سلول های جنینی شکل می گیرند. کیست های مورد بحث، محتویاتی مانند مو، چربی، پوست و حتی بافت استخوانی دارند. به همین دلیل، درموئید سیست اغلب به عنوان یک توده مادرزادی چربی دار یا توده خوش خیم پوستی و عمقی شناخته می شود.
این کیست ها، بسته به محل و اندازه، می توانند بدون علامت باقی بمانند. همچنین ممکن است موجب مشکلات بالینی مانند درد، تورم و التهاب بافت های اطراف شوند. در ادامه این مقاله، به بررسی کامل درموئید سیست و درمان کیست درموئید تخمدان خواهیم پرداخت. تا انتهای این مطلب با کلینیک دانش پژوه همراه باشید.
کیست درموئید چیست؟
کیست درموئید یا درمویید سیست یک توده مادرزادی خوش خیم است که از سلول های جنینی باقی مانده شکل می گیرد. این کیست می تواند شامل بافت های متفاوتی مانند مو، چربی، دندان، استخوان و حتی غدد پوستی باشد. برخلاف کیست های ساده که تنها حاوی مایع هستند، این کیست به دلیل ترکیب پیچیده بافت ها، ویژگی های خاصی دارد. از همین رو، تشخیص و مدیریت آن بسیار تخصصی است.
این کیست ها می توانند در بخش های مختلف بدن ظاهر شوند که عبارتند از:
- تخمدان: شایع ترین محل، که به طور معمول در سنین باروری تشخیص داده می شود.
- پلک: می تواند به صورت توده کوچک در پلک دیده شود و در نوزادان شایع تر است.
- مغز: نادر اما اهمیت بالایی دارد؛ زیرا ممکن است بر عملکرد مغز و سیستم عصبی تاثیر بگذارد.
- ناحیه ساکرال: در ناحیه پایین کمر یا ساکروم شکل می گیرد و می تواند سبب درد یا اختلالات حرکتی شود.
تشخیص کیست درموئید تخمدان
تشخیص کیست درموئید تخمدان یک فرآیند چند مرحله ای است که شامل معاینه بالینی، تصویربرداری و آزمایش های تکمیلی می شود. تشخیص دقیق برای برداشت کیست و انتخاب روش درمان اهمیت بالایی دارد.
روش های تشخیص شامل موارد زیر هستند:
- سونوگرافی: نخستین و رایج ترین روش تشخیصی است که ساختار داخلی کیست، اندازه، محل و ویژگی های بافتی آن را مشخص می کند.
- MRI: برای بررسی دقیق تر و شناسایی محتویات پیچیده یا ارتباط با بافت های اطراف به کار می رود؛ به خصوص در کیست های بزرگ یا مشکوک به پیچ خوردگی.
- معاینه فیزیکی: پزشک با لمس ناحیه لگن یا بررسی علائم بیمار، اطلاعات اولیه ای درباره اندازه، سفتی و حساسیت کیست به دست می آورد.
- آزمایش های هورمونی و خون: در موارد خاص برای رد کردن سایر توده ها یا بررسی عملکرد تخمدان انجام می شوند.
علت کیست درموئید تخمدان
علت شکل گیری درموئید تخمدان عمدتا مادرزادی است. برخی سلول ها که به درستی در دوران جنینی تمایز نیافته اند، به یک درمویید سیست چربی دار و عمقی تبدیل می شوند. به طور کلی، درموئید تخمدان نه یک عارضه اکتسابی در طول زندگی، بلکه یک اختلال رشد سلولی است. ترکیب آن از بافت های مختلف، ویژگی های منحصر به فرد و نیاز به مدیریت تخصصی را ایجاد می کند. شناخت علت آن سبب می شود که پزشکان بتوانند روش درمان درستی را انتخاب کنند و احتمال عود کیست را کاهش دهند.
علائم کیست درموئید تخمدان
علائم درموئید تخمدان بسته به اندازه کیست، محل قرارگیری و محتویات آن می تواند متفاوت باشد. بسیاری از افراد تا زمانی که کیست کوچک باشد یا رشد کند، هیچ علامتی را تجربه نمی کنند. در مواقعی، تشخیص به صورت تصادفی از طریق سونوگرافی یا معاینات روتین لگنی انجام می شود.
با بزرگ تر شدن کیست و فشار بر بافت های اطراف، علائم مشخص تر می شوند که عبارتند از:
- درد لگنی یا شکمی: به ویژه در سمت تخمدان درگیر، که ممکن است به صورت مبهم یا شدید باشد.
- احساس فشار یا تورم شکم: به دلیل حجم توده و فشار آن بر ارگان های مجاور.
- اختلال در قاعدگی: گاهی باعث نامنظمی یا درد شدید در زمان قاعدگی می شود.
- توده قابل لمس: در موارد بزرگ، ممکن است توسط پزشک یا خود بیمار لمس شود.
علاوه بر این، درموئید سیست ممکن است شامل بافت های متفاوتی مانند مو، چربی، یا حتی دندان باشد. این موارد سبب پیچیدگی علائم و گاهی التهاب موضعی می شود. در برخی موارد، پیچ خوردگی یا پاره شدن کیست درموئید تخمدان می تواند منجر به درد ناگهانی شدید، تب و تهوع شود. چنین شرایطی، نیاز فوری به برداشت درموئید سیست و مداخله جراحی دارد.
عوارض کیست درموئید تخمدان
عدم درمان به موقع درموئید تخمدان می تواند منجر به عوارض مهم و گاهی خطرناک شود. این کیست ها اگرچه اغلب خوش خیم هستند، اما به دلیل ترکیب بافت های مختلف و رشد تدریجی می توانند مشکلاتی ایجاد کنند:
- پیچ خوردگی تخمدان: زمانی که کیست باعث چرخش تخمدان شود، جریان خون مختل شده و درد شدید و ناگهانی ایجاد می شود.
- فشرده سازی بافت های اطراف: کیست های بزرگ می توانند بر مثانه، روده یا سایر ارگان ها فشار وارد کنند و باعث اختلال در عملکرد آن ها شوند.
- التهاب یا پارگی: محتوای کیست (مو، چربی، غدد) می تواند سبب واکنش التهابی شدید شود و در صورت پارگی نیاز به جراحی اورژانسی پیدا کند.
- عوارض ناشی از جراحی های غیر کامل: برداشت ناکامل یا درمان سطحی می تواند منجر به عود درموئید تخمدان شود.
عوامل ایجاد کیست درموئید تخمدان
همانطور که گفتیم، عوامل ایجاد درموئید تخمدان عمدتا مادرزادی و ناشی از باقی ماندن سلول های جنینی است؛ اما برخی عوامل محیطی و فیزیولوژیکی نیز می توانند رشد و بروز آن را تحریک کنند. مهم ترین عوامل شامل موارد زیر هستند:
- اختلالات تکوینی جنینی: سلول های بلاستیک باقی مانده در تخمدان که به طور طبیعی تمایز نیافته اند، هسته اصلی تشکیل کیست را تشکیل می دهند.
- تغییرات هورمونی: افزایش فعالیت هورمونی دوران بلوغ و سنین باروری می تواند رشد کیست های کوچک را تسریع کند.
- ژنتیک و سابقه خانوادگی: در خانواده هایی که سابقه درموئید سیست یا توده مادرزادی چربی دار دارند، شانس بروز بیشتر است.
- عوامل محیطی و التهابی: آسیب یا التهاب مزمن تخمدان و لگن ممکن است به رشد کیست و بزرگ تر شدن آن کمک کند.
این عوامل سبب می شوند درموئید تخمدان به مرور بزرگ شود. همچنین در مواردی، محتویات متنوعی شامل مو، چربی و حتی بافت های عمقی ارگانیک داشته باشد.
کیست درموئید تخمدان در چه سنی تشکیل می شود؟
تشکیل درموئید تخمدان معمولا در دوران جنینی آغاز می شود. با این حال، تشخیص بالینی اغلب در سنین نوجوانی یا اوایل بزرگسالی اتفاق می افتد؛ به عبارت دیگر، تغییرات هورمونی دوران بلوغ سبب رشد و بزرگ تر شدن کیست می شوند. به طور کلی زمان تشکیل این کیست به شرح زیر است:
- بیشتر موارد در سنین 15 تا 35 سالگی تشخیص داده می شوند؛ زیرا اندازه کیست در این بازه زمانی به حدی می رسد که علائم قابل توجه ایجاد کند.
- نوزادان و کودکان نیز ممکن است کیست های درموئید داشته باشند؛ اما اغلب کوچک و بدون علامت هستند و تشخیص آن ها نیازمند سونوگرافی یا MRI است.
- با افزایش سن، اگر کیست شناسایی نشده و درمان نشده باقی بماند، احتمال بروز عوارض ناشی از عدم درمان افزایش می یابد.
انواع کیست درموئید تخمدان
درموئید تخمدان انواع مختلفی دارد که بر اساس محتویات و ویژگی های بافتی تقسیم بندی می شوند. شناخت نوع کیست برای تعیین روش درمان و پیش بینی احتمال عود اهمیت دارد. از جمله انواع درموئید سیست می توان به موارد زیر اشاره کرد:
کیست درموئید ساده
شامل بافت های چربی و پوست است و بیشترین نوع درموئید تخمدان را تشکیل می دهد.
کیست درموئید پیچیده
علاوه بر چربی و پوست، ممکن است حاوی مو، ناخن، دندان یا بافت های استخوانی باشد. این عوامل خطر پیچیدگی و التهاب را افزایش می دهند.
کیست درموئید چندتکه
در برخی موارد، کیست می تواند شامل چند حفره یا سینوس باشد. همین موضوع سبب دشواری در جراحی درموئید سیست و برداشت کامل آن می شود.
تشخیص دقیق نوع کیست معمولا با سونوگرافی درموئید سیست و در صورت نیاز MRI انجام می شود. با این آزمایشات پزشک بتواند مناسب ترین روش درمان و برداشت کیست را برنامه ریزی کند.
درمان کیست درموئید تخمدان
درمان درموئید تخمدان در بیشتر موارد جراحی است؛ زیرا این کیست ها ماهیت تومور خوش خیم دارند اما در صورت رشد یا پیچ خوردگی، خطرناک می شوند. هدف اصلی درمان، برداشت کامل درموئید سیست بدون آسیب به بافت های تخمدان و کاهش احتمال عود است.
روش های درمان شامل موارد زیر می شوند:
- جراحی باز: برای کیست های بزرگ یا پیچیده که نیاز به دسترسی کامل به تخمدان دارند.
- لاپاراسکوپی: روش کم تهاجمی برای کیست های کوچک تا متوسط که باعث کاهش درد و بهبود سریع تر بیمار می شود.
- برداشت جزئی با حفظ تخمدان: در مواردی که حفظ عملکرد تخمدان اهمیت دارد، کیست به صورت انتخابی خارج می شود. در این درمان، بافت سالم تخمدان دست نخورده باقی می ماند.
در تمام روش ها، توجه به محتویات کیست، وضعیت بیمار و احتمال عود اهمیت دارد. پس از برداشت، بررسی های پاتولوژیک انجام می شود تا اطمینان حاصل شود که کیست خوش خیم است و درمان قطعی بوده است.
عوارض عدم درمان کیست درموئید تخمدان
عدم درمان کیست درموئید تخمدان فقط به ایجاد درد یا التهاب محدود نمی شود؛ بلکه می تواند پیامدهای بدتری در عملکرد طبیعی دستگاه تولیدمثل داشته باشد. که به شرح زیر هستند:
اختلال در عملکرد تخمدان
یکی از مهم ترین نتایج درمان نشدن این کیست ها، اختلال تدریجی در عملکرد تخمدان است. رشد آهسته اما مداوم کیست می تواند سبب فشرده شدن بافت سالم تخمدان شود. در درازمدت توانایی تخمدان برای تولید تخمک را کاهش می یابد؛ این مساله برای زنان در سنین باروری اهمیت بالایی دارد.
واکنش التهابی در لگن
کیست های درموئید درمان نشده می توانند زمینه ساز واکنش های التهابی مزمن داخل لگن شوند. این التهاب پایدار ممکن است سبب چسبندگی بین تخمدان ها، لوله های فالوپ و سایر بافت های لگنی شود؛ این مشکلات در آینده می تواند سبب ناباروری، دردهای لگنی مزمن و دشواری در انجام جراحی های بعدی داشته باشد. این عارضه ها اغلب به صورت تدریجی ایجاد می شوند و ممکن است تا مراحل پیشرفته، علائم واضحی نداشته باشند.
بدخیم شدن کیست
در موارد نادر باقی ماندن طولانی مدت درموئید سیست بدون درمان می تواند احتمال تغییرات بدخیم بسیار محدود را افزایش دهد. اگرچه درموئید سیست یک تومور خوش خیم است، اما پیگیری نکردن آن در بلندمدت ریسک های تشخیصی و درمانی را افزایش می دهد. همچنین مدیریت آن را پیچیده تر می کند. به همین دلیل، تشخیص زودهنگام و تصمیم گیری درباره زمان درمان، نقش مهمی در حفظ سلامت تخمدان و پیشگیری از عوارض پنهان دارد.
آیا کیست درموئید تخمدان بعد از جراحی مجدد عود می کند؟
عود درموئید تخمدان پس از جراحی موضوعی است که به عوامل متعددی وابسته است؛ لذا نمی توان برای همه بیماران یک پاسخ یکسان ارائه داد. به طور کلی، اگر برداشت درموئید سیست به صورت کامل و اصولی انجام شود، احتمال عود بسیار پایین خواهد بود. با این حال، در برخی شرایط خاص، امکان تشکیل مجدد کیست وجود دارد. عوامل مؤثر بر عود شامل موارد زیر هستند:
- برداشت ناقص کیست در جراحی
- وجود کیست های درموئید در هر دو تخمدان
- سن پایین بیمار
نکته مهم این است که عود به معنای شکست درمان نیست، بلکه اغلب ناشی از ماهیت مادرزادی درمویید سیست است. به همین دلیل، پیگیری های منظم پس از جراحی با سونوگرافی کیست درموئید یا MRI کیست درموئید اهمیت زیادی دارد.
سخن آخر
کیست درموئید در دسته تومورهای خوش خیم قرار می گیرد. اما ماهیت مادرزادی و ساختار خاص آن باعث می شود که نادیده گرفتنش تصمیم درستی نباشد. این کیست می تواند سال ها بدون علامت باقی بماند و در عین حال، به تدریج بر عملکرد طبیعی تخمدان یا سایر بافت های درگیر اثر بگذارد. تشخیص به موقع، آگاهی از علائم و پیگیری منظم پزشکی، نقش کلیدی در پیشگیری از عوارض پنهان و حفظ سلامت باروری دارند.
انتخاب روش درمانی مناسب باید بر اساس شرایط فردی بیمار، سن، اندازه کیست و نظر پزشک متخصص انجام شود. برخورد آگاهانه با کیست درموئید، نه تنها از نگرانی آینده جلوگیری می کند، بلکه مسیر درمان را ساده و اثربخش تر خواهد کرد. برای کسب اطلاعات بیشتر در رابطه با درمان این کیست، با کلینیک دانش پژوه در تماس باشید.